Nöbetçi Eczaneler
Biliyorsunuz, Hollanda’da yaşadığım için, Hollanda’yı ve Hollanda Türklerini doğrudan ilgilendirmeyen uluslararası siyasi gelişmelere pek girmem. Gazetecilik anlayışım, yaşadığım ülke ile Türkiye arasındaki gelişmeleri ön planda tutmaktır.
Aslında Ankara’da yapılan NATO Zirvesi hakkında da yazmayı düşünmüyordum. Ancak zirvenin sadece Türkiye açısından değil, Hollanda açısından da son derece dikkat çekici yönleri olduğunu görünce, dün bu konuya değinme ihtiyacı hissettim.
Bugün de aynı konuyu sürdürmeyi uygun gördüm.
Çünkü bu zirveyi diğer NATO zirvelerinden ayıran sadece alınan kararlar değildi. Benim dikkatimi çeken asıl nokta, Hollanda’nın Ankara’da üç farklı kimlikle temsil edilmesiydi.
Bir tarafta NATO Genel Sekreteri olarak ittifakın en üst düzey yöneticisi Mark Rutte…
Bir tarafta Hollanda’nın yeni Başbakanı Rob Jetten…
Diğer tarafta ise Ankara doğumlu Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz…
Aynı zirvede, aynı ülkeyi temsil eden bu üç isim, birbirinden tamamen farklı ama birbiriyle bağlantılı görevler üstlenmişti. Bana göre bu, sıradan bir diplomatik tesadüf değil, Hollanda’nın uluslararası siyasette ulaştığı yeni konumun açık bir göstergesiydi.
Televizyon ekranlarında liderlerin tokalaşmalarını izlediniz.
Toplu aile fotoğrafını gördünüz.
Verilen mesajları okudunuz.
Ama Ankara’da yaşananların önemli bir bölümü, televizyon kameralarının gösterdiğinden çok daha fazlasını içeriyordu.
Ben de bugün sizlere işte o perde arkasını anlatmaya çalışacağım.
Çünkü bu zirve, sadece NATO’nun geleceğinin konuşulduğu bir toplantı değildi.
Aynı zamanda Hollanda’nın uluslararası konumunun son yıllarda nasıl değiştiğini gösteren önemli bir tabloydu.
Henüz bir yıl önce NATO Zirvesi’ne Lahey ev sahipliği yapıyordu.
Bugün ise aynı Hollanda, Ankara’da üç farklı kimlikle sahnedeydi.
Birisi NATO’nun genel sekreteri…
Birisi Hollanda’nın başbakanı…
Birisi de doğduğu şehre Hollanda Savunma Bakanı olarak dönen Dilan Yeşilgöz’dü.
İşte ben de bu üç ismin Ankara’daki faaliyetlerini, verdikleri mesajları ve bunun Hollanda-Türkiye ilişkileri açısından ne ifade ettiğini birlikte değerlendirmek istiyorum.
ANKARA’DA EV SAHİBİ ERDOĞAN’DI, AMA ZİRVENİN PATRONU RUTTE’YDİ
Ankara’daki NATO Zirvesi’nde bütün gözler doğal olarak ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın üzerindeydi.
Ancak perde arkasında bir isim daha vardı ki, zirvenin hazırlanmasından liderler arasındaki temaslara kadar hemen her aşamada önemli rol oynuyordu.
O isim, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’ydi.
Biz Hollanda’da yaşayanlar için Mark Rutte, uzun yıllar ülkeyi yöneten başbakandı.
Ben de onu yaklaşık yirmi yıl boyunca yakından izledim.
Seçim meydanlarında…
Koalisyon pazarlıklarında…
Hükümet krizlerinde…
Avrupa Birliği zirvelerinde…
Türkiye ile ilişkilerin inişli çıkışlı dönemlerinde…
Her defasında farklı bir Mark Rutte gördüm.
Ama Ankara’da karşımdaki Rutte artık bambaşka bir kimlik taşıyordu.
Bu kez sadece Hollanda’nın eski başbakanı değil, dünyanın en güçlü askerî ittifakının genel sekreteriydi.
Üstelik bu görev, başbakanlıktan çok daha ağır bir diplomatik sorumluluk gerektiriyor.
Çünkü artık tek bir ülkenin değil, otuz iki müttefik ülkenin ortak sesini temsil ediyor.
İşte bunun için Ankara’da yaptığı her görüşme, verdiği her mesaj ve kurduğu her diplomatik temas yalnızca Hollanda adına değil, bütün NATO adına değerlendirildi.
Zirve öncesinde yaptığı açıklamalarda Rutte’nin üzerinde özellikle durduğu konu, Avrupa’nın savunma kapasitesinin hızla artırılması oldu.
Artık sadece savunma bütçelerini yükseltmenin yeterli olmadığını söyledi.
Asıl önemli olanın, ayrılan paranın fabrikalara, üretim hatlarına, mühimmat depolarına ve modern savunma sistemlerine dönüşmesi gerektiğini vurguladı.
Bu yaklaşım, aslında NATO’nun son yıllarda benimsediği yeni anlayışın da özeti niteliğinde.
Eskiden ülkeler, “Savunmaya millî gelirimizin yüzde kaçını ayırıyoruz?” sorusuna cevap veriyordu.
Bugün ise asıl soru değişti: “Bu parayla ne üretiyoruz?”, “Orduların ihtiyaç duyduğu mühimmat ne kadar sürede teslim edilebiliyor?”, “Yeni tehditlere karşı teknoloji yeterince hızlı geliştirilebiliyor mu?”
İşte Ankara Zirvesi’nde bu soruların cevabı arandı.
Mark Rutte’nin bir başka önemli görevi de, zaman zaman farklı görüşlere sahip NATO ülkeleri arasında ortak zemini korumaktı.
Bunu yaparken de uzun yıllar Hollanda siyasetinde edindiği uzlaşmacı tecrübeyi kullandığı dikkatlerden kaçmadı.
Rutte’nin en güçlü özelliklerinden biri, farklı görüşteki tarafları aynı masada tutabilmesidir.
Hollanda’da kurduğu dört ayrı koalisyon hükümeti de bunun en açık örneklerinden biridir.
Belki herkesle aynı fikirde değildi.
Belki herkes onu sevmiyordu.
Ama kriz anlarında masayı dağıtmamayı çoğu zaman başardı.
Bugün aynı özelliğini NATO Genel Sekreteri olarak uluslararası platforma taşıdığı görülüyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ilişkisi de yeni başlamış değil.
Yaklaşık on beş yılı aşkın bir süredir çeşitli NATO toplantılarında, Avrupa Birliği zirvelerinde ve ikili temaslarda defalarca bir araya geldiler.
Bazen göç konusu masadaydı…
Bazen terörle mücadele…
Bazen Avrupa Birliği ile Türkiye ilişkileri…
Bazen de Ukrayna savaşı ve NATO’nun genişlemesi…
Her görüşmede aynı fikirde olduklarını söylemek mümkün değil.
Ancak her defasında diplomasi kapısını açık tutmayı başardılar.
Ankara’daki zirvede de bu tecrübenin izleri görüldü.
Bir tarafta ev sahibi Cumhurbaşkanı Erdoğan…
Diğer tarafta ise zirvenin koordinasyonundan sorumlu NATO Genel Sekreteri Mark Rutte…
İkisi de farklı sorumluluklar taşıyordu.
Erdoğan, ev sahibi ülkenin lideriydi.
Rutte ise otuz iki müttefikin ortak iradesini temsil eden isimdi.
Bu nedenle Ankara’da çekilen hemen her fotoğraf karesinde Rutte’nin bulunması tesadüf değildi.
Liderleri karşılayan…
Toplantılara başkanlık eden…
Ortak bildirinin hazırlanmasında koordinasyonu sağlayan…
Basın toplantılarında NATO’nun ortak mesajını veren kişi oydu.
Yaklaşık altmış yıldır Hollanda’yı izleyen bir gazeteci olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim:
Mark Rutte’nin kariyerinde pek çok önemli dönüm noktası gördüm.
Ancak Ankara’da tanık olduğumuz tablo, onun siyasi hayatındaki en önemli aşamalardan biriydi.
Çünkü artık yalnızca Hollanda’nın değil, bütün NATO’nun sözcüsü konumundaydı.
Bu da Hollanda’nın uluslararası ağırlığının ulaştığı noktayı göstermesi bakımından dikkat çekiciydi.
HOLLANDA’NIN YENİ BAŞBAKANI JETTEN, ANKARA’DA İLK BÜYÜK SINAVINI VERDİ
Ankara’daki NATO Zirvesi, sadece ittifak açısından değil, Hollanda Başbakanı Rob Jetten açısından da büyük önem taşıyordu. Çünkü Jetten, başbakan olarak ilk kez dünyanın yakından takip ettiği böylesine önemli uluslararası bir zirvede ülkesini temsil ediyordu.
Doğrusunu söylemek gerekirse, Rob Jetten uluslararası kamuoyunda henüz Mark Rutte kadar tanınan bir isim değil. Bu da son derece doğal. Çünkü Mark Rutte yaklaşık on dört yıl boyunca Hollanda siyasetinin en tanınan yüzü oldu. Şimdi ise dünya, Hollanda’nın yeni başbakanını tanımaya çalışıyor. Ankara’daki NATO Zirvesi de bunun için önemli bir fırsat sundu.
Jetten’in zirve boyunca sergilediği tutum, yalnızca Türkiye’de değil, bütün NATO ülkelerinin başkentlerinde dikkatle izlendi. Onun görevi sadece Hollanda’yı temsil etmek değildi. Aynı zamanda yeni Hollanda hükümetinin NATO ve Avrupa güvenliği konusundaki yaklaşımını müttefik ülkelere anlatıyordu. İlk büyük uluslararası zirvesinde sergilediği sakin, uzlaşmacı ve birleştirici tavır, Hollanda’nın dış politikada izlediği çizginin devam edeceği mesajını verdi.
DOĞDUĞU ŞEHRE, BU KEZ SAVUNMA BAKANI OLARAK DÖNDÜ
Dilan Yeşilgöz’ün Ankara’daki varlığı, sadece doğduğu şehre yaptığı sembolik bir ziyaret olarak değerlendirilmemelidir. Çünkü o, bu zirveye Hollanda’nın en önemli bakanlıklarından birinin başında katıldı.
Avrupa’nın güvenlik anlayışı köklü biçimde değişirken, savunma bütçeleri hızla artarken ve NATO üretim kapasitesini büyütmeye çalışırken, Hollanda da bu yeni dönemde öncü ülkeler arasında yer almak istiyor. Dilan Yeşilgöz de bu yeni politikanın uygulanmasından sorumlu isimlerden biri olarak öne çıkıyor.
Ankara’da yaptığı açıklamalarda da Hollanda’nın önümüzdeki yıllarda izleyeceği yolu ortaya koydu. Ülkesinin savunma sanayiine milyarlarca avro yatırım yapacağını açıkladı. Bu yatırımların yalnızca Hollanda’nın güvenliği için değil, aynı zamanda NATO’nun ortak savunma gücünü artırmak için de büyük önem taşıdığını vurguladı.
Benim dikkatimi çeken bir başka nokta daha vardı. Uzun yıllar boyunca Hollanda denildiğinde akla ticaret, Rotterdam Limanı, tarım, çiçekçilik ve su yönetimi gelirdi. Bugün ise bunların yanına yeni bir kavram daha ekleniyor:
Savunma sanayii.
Bu değişim tesadüf değil. Rusya-Ukrayna savaşından sonra Avrupa’nın güvenlik anlayışı köklü biçimde değişti. Artık ülkeler sadece güçlü ordular kurmayı değil, aynı zamanda ihtiyaç duydukları silahları, mühimmatı ve ileri teknolojiyi kendi imkânlarıyla üretebilmeyi de stratejik bir hedef olarak görüyor. Hollanda da bu dönüşümün dışında kalmak istemiyor. Ankara’da açıklanan milyarlarca avroluk yatırımlar bunun en açık göstergelerinden biri oldu.
BENİ EN ÇOK DÜŞÜNDÜREN FOTOĞRAF
Ancak bütün bunların ötesinde, benim zihnimde başka bir görüntü kaldı.
Devlet protokolü içinde aynı salonda bulunan insanlar…
Cumhurbaşkanı Erdoğan…
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte…
Başbakan Rob Jetten…
Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz…
Hepsi kendi ülkeleri ve kurumları adına görev yapıyordu.
İnsan ister istemez düşünüyor…
Yaklaşık altmış yıl önce Hollanda’ya çalışmak için gelen ilk Türklerin arasında acaba, bir gün Ankara doğumlu bir göçmen çocuğunun Hollanda Savunma Bakanı olarak yine Ankara’da uluslararası bir zirveye katılacağını hayal eden olmuş mudur?
Ama bu gerçekleşti. 
Dilan Yeşilgöz, siyasete yerel yönetimlerde başladı. Daha sonra milletvekili seçildi, Adalet ve Güvenlik Bakanı olarak görev yaptı. 2023 yılında Mark Rutte’den VVD parti liderliğini devraldı. Bugün ise Hollanda’nın Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı olarak görev yapıyor.
Çocuk yaşta ayrıldığı Ankara’ya bu kez NATO Zirvesi için, Hollanda’yı temsil eden Savunma Bakanı olarak dönmesi, zirvenin en dikkat çeken sembolik ayrıntılarından biri oldu.
Hayat bazen siyasetin önüne geçiyor.
Ve bazen tek bir fotoğraf karesi, uzun yılların hikâyesini anlatmaya yetiyor.
SONUÇ
Ankara’daki NATO Zirvesi sona erdi.
Elbette bu zirve; alınan kararlar, savunma harcamaları ve uluslararası gelişmeler açısından uzun süre tartışılacak.
Ben ise bu defa farklı bir pencere açmaya çalıştım.
Çünkü Ankara’da sadece NATO’nun geleceği konuşulmadı.
Aynı zamanda Hollanda’nın dünyadaki değişen konumu da açıkça görüldü.
Bir tarafta NATO Genel Sekreteri Mark Rutte…
Bir tarafta Hollanda’nın yeni Başbakanı Rob Jetten…
Diğer tarafta Ankara doğumlu Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz…
Bu üç isim, bana göre sadece üç siyasetçiyi değil, Hollanda’nın uluslararası alandaki yeni ağırlığını da temsil ediyordu.
Yaklaşık altmış yıldır Hollanda’yı izleyen bir gazeteci olarak nice başbakanlar gördüm…
Nice kabineler gördüm…
Nice NATO zirveleri takip ettim…
Ama ilk kez aynı zirvede, Hollanda’yı üç farklı düzeyde temsil eden böyle bir tabloya tanıklık ettim.
Bazen de herkesin baktığı yerde, kimsenin fark etmediği ayrıntıyı yakalayabilmektir.
Ben bu yazıda ikinci yolu seçmeye çalıştım.
Belki siz de bu yazıyı okuduktan sonra Ankara’daki NATO Zirvesi’ne bir kez daha, ama bu kez Hollanda penceresinden bakarsınız.
Gazetecilik bazen haber yazmaktır.
Bazen de herkesin gördüğü fotoğrafın içindeki görünmeyen hikâyeyi anlatmaktır.
