Nöbetçi Eczaneler
Cumhuriyet’ten Çağrı Kubilay Avcı’nın haberine göre, Türkiye’nin son 24 yıllık ekonomi sürecinde klasik kamu yatırımları yerine Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) ile Yap-İşlet-Devret (YİD) modelleri öne çıktı. Otoyol, köprü, havalimanı, şehir hastaneleri gibi projelerin ana yüklenicisi olan beş büyük holding, devlet tarafından sağlanan vergi muafiyetleri, teşvikler ile Hazine garantileri sayesinde büyüdü.
TBMM kayıtları, Ticaret Bakanlığı verileri ve Sayıştay raporlarına göre bu şirketlere 2010–2020 arasında toplam 128 kez Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesi verildi. Kolin 36, Cengiz 30, Makyol 24, Kalyon 19, Limak 19 kez bu ayrıcalıktan yararlandı. Ayrıca 2010’da yapılan bir uzlaşmada 615,9 milyon TL’lik vergi cezası 7 milyon TL’ye düşürüldü; yani yüzde 98,8 oranında silindi.
KÖİ projelerinin toplam yatırım maliyeti 138 milyar doları aşarken, dövize endeksli garanti ödemeleri nedeniyle Hazine’ye yük çok daha yüksek oldu. Osmangazi Köprüsü’nün 1,5 milyar dolarlık maliyetine karşılık toplam ödeme yükü 10 milyar dolara ulaştı. 1915 Çanakkale Köprüsü, Avrasya Tüneli ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü gibi projelerde de garanti ödemeleri kamu maliyesine ağır yük getirdi.
TBMM gündemine taşınan 200 milyar dolarlık rakam, doğrudan silinen vergi borçlarını değil; kamu ihaleleri, Hazine garantileri, vergi muafiyetleri ile teşviklerin toplam büyüklüğünü ifade ediyor. Bu kaynakların alternatif kullanım alanları eğitim, sağlık ve barınma yatırımlarında dev dönüşüm yaratabilecek düzeyde. Örneğin güncel kurla yaklaşık 9 trilyon TL’lik bu kaynakla 88 bin okul, 1012 şehir hastanesi veya 12 bin 670 öğrenci yurdu yapılabilirdi.
Sermayeye sağlanan ayrıcalıkların büyüklüğü, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin ekonomik maliyetinin yaklaşık 3,5 katına ulaştı. Buna karşılık 2026 bütçe hedeflerinde gelir vergisi 3,5 trilyon TL, ÖTV 2,5 trilyon TL, kurumlar vergisi 1,7 trilyon TL olarak öngörülüyor. Dolaylı vergilerin yüksek payı, yükün büyük ölçüde tüketici ile çalışan kesim üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor.