Hamaney kimdir?

İran İslam Cumhuriyeti’nin en güçlü ismi Ali Hamaney, seksen yedi yıllık ömrünü noktaladı. 1939 yılında Meşhed kentinde, Tebriz kökenli bir ailede doğan Hamaney, Türk soylu bir geçmişe sahipti. Babası gibi din yolunu seçen Hamaney, gençlik yıllarında Irak ile İran’ın önemli din merkezlerinde eğitim aldı. Bu süreçte, gelecekteki yol arkadaşı Ayetullah Humeyni ile tanışması yaşamının akışını değiştirdi.

Devrim yolunda kırk yıl

Şah döneminde Humeyni’nin görüşlerini yaymak için çalışan Hamaney, gizli polis tarafından defalarca tutuklandı, ağır işkenceler gördü. 1979 yılındaki büyük halk ayaklanması ile Şah ülkeyi terk ederken, sürgünden dönen Humeyni’nin en yakın kurmayları arasında yer aldı. Devrim sonrasında milletvekilliği, savunma bakan yardımcılığı gibi kritik görevler üstlendi. Rejimin temel taşı olan Devrim Muhafızları ordusunun kurulmasına öncülük etti.

Suikast girişimi ile gelen yükseliş

1981 yılında bir cami konuşması sırasında düzenlenen bombalı saldırıdan ağır yaralı olarak kurtuldu; bu olay sağ kolunun felçli kalmasına yol açtı. Aynı yıl gerçekleşen üst düzey suikastlar sonucu boşalan makama, halkın büyük çoğunluğunun desteğiyle Cumhurbaşkanı olarak seçildi. Sekiz yıl süren kanlı İran-Irak savaşı boyunca ülkeyi yönetti. 1989 yılında Humeyni’nin ölümüyle, bir gecede “Ayetullah” ilan edilerek ülkenin en yüksek dini liderlik koltuğuna oturdu.

“Direniş ekseni” ile bölgesel güç

Hamaney döneminde İran, Orta Doğu’da ABD ile İsrail etkisine karşı geniş bir ağ kurdu. Lübnan’dan Yemen’e, Irak’tan Filistin’e uzanan bu yapıya “Direniş Ekseni” adı verildi. Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani aracılığıyla bölgedeki gücünü artıran Hamaney, Batı dünyasıyla nükleer program gerginliği nedeniyle uzun süren ambargolarla mücadele etti.

Hamaney döneminde öne çıkan olaylar:

1981: Cami suikastından sağ kurtuluş, Cumhurbaşkanlığı başlangıcı.

1989: Ülkenin en üst dini lideri seçilmesi.

2015: Batılı devletlerle yapılan nükleer anlaşma.

2020: Kasım Süleymani’nin öldürülmesi üzerine yaşanan büyük yas.

2022: Mahsa Amini olayları ile başlayan geniş çaplı halk protestoları.

2026: ABD ile İsrail’in büyük saldırısı sonucu yaşamını yitirişi.

Son yıllarında iç karışıklıklar, ekonomik darboğaz ile dış saldırılarla boğuşan Hamaney, 2026 yılındaki bu büyük çatışmanın ardından İran tarihteki yerini aldı.